- Mouise, un ome proun gaiardas, que sèmblo uno mountagno, tant que se ié dis Ercule, es asseta dins la salo d'espèro de la maternita.
- Tout d'uno la porto se duerb:
- -moussu Mouise ?...
- - Es iéu !
- -Felicitatioun !...sias lou papa d'un bèu drole de dès liéuro !
- Ercule, qu'es plen de croio:
- -M'estouno pas!..regardas-me...e se vesias ma "chamineio" !...
- La femo vestido de blanc, s'entorno mai en espòussant lis espalo...
- Un pichot quart d'ouro plus tard es lou ginecoulogue que vèn éu meme:
- -Moussu Mouise...sias mai lou paire d'un poulit pichot de nòu liéuro e miejo !...
- Mouise, que sèmblo que vai peta talamen es fièr :
- Acò noun m'estouno pas, emé mi bicèp, e subre-tout ma chamineio !...
- Alor lou medecin:
- -Justamen, Moussu Mouise, parlan n'en de vostre "Chamineio"...vous vau douna un bon counsèu...la déurias faire ramouna vostro chamineio...pèr ço que li dous pichot soun gaiard ...mai... soun negre coume lou carboun !
Articles en ouvirnhat e en prouvençau à prepaus de nousto Istòrio, e de dessenhs per ajuda li debutants à prougressa en lingo.
lundi 19 mars 2018
Uno istòri en prouvençau : li dous enfant de Mouïse
jeudi 15 mars 2018
Un prougit de lèi pèr la recouneissènço doü prouvençau
Fin a uèi es counsidera pèr l'estat coume un "dialèite oücitan" ço que fai qu'ensegnon lou lengadoucian di separatisto en Prouvènço en liò de la lengo bono.
L'auvirnhat almen es miej-recounegut per l'estat puèi que li proufessours podou chausi de l'ensenha en grafia occitana ou en ourtougràfio auvirnhato nourmalo.
Mas acò vaurio mai que fouguèsso recounegut coumo lingo diferento de l'occitan. Chourio que noùsti deputats se bouleguèssou e que li gents lour escriguèssou coumo faun tout lou tinp lis occitans.
mercredi 14 mars 2018
De frasos gascounos soubre lou tinp del mis de mars
Aush : estatuio de d'Artanhan
Demoro de sabér s'aquéssi dires valou pel Cantau e per l'Auvernho en generau :
Mars ventous
Abriéu pluginous
Mai gracious
Abriéu pluginous
Mai gracious
Mars sec
E Mai pluginous
Hèn l'an aboundous ( = faun l'on aboundous)
E Mai pluginous
Hèn l'an aboundous ( = faun l'on aboundous)
Vau mai bourdissados de Mars (= trapissados de Mars)
que pouverados d'Abriéu (= que poulverados)
Moungetos de Rougacious
Hèn le rendoment aboundous (= faun lou rendoment)
que pouverados d'Abriéu (= que poulverados)
Moungetos de Rougacious
Hèn le rendoment aboundous (= faun lou rendoment)
Broumos de Mars (= nèblos de Mars)
Gelados de Mai
Gelados de Mai
dimanche 11 mars 2018
Coumo se recèu un nòvie à Sant-Juliô Chaptuei
Uno coustumo estranho de Sant-Juliô
countado per un Velaien d’indacon-mai
Qu’una moda !
Acò devio èsse un deminche e mèma un deminche à sera de la prima, quand lous païsons soun pas trop preissats, sans dequé le mounde que vous vòloun rendre vesita à la dissoupudo vous troubarioun pas : lous jours de la senmono sèt ous champs, e le deminche à mati sèt à la messa.
Ma maire èra assetada à la fenèstra, soubre aquelo ploncha que fazio bonc, encastrat dinc le mur. Coum’ acò, tout en fazent vòstras pouìntas, sans avé à vous bien ravirà, poudet vèire ço que se passa defora. Dinc pas mau d’oustaus, acò èra arenjat coum’ acò per las dentelèiras. Vas ma tanta Marià, ounde la fenèstra èra pus nauta, sa chadèira èra boutada soubre un trone que l’anautava, e zela mai poudio gueità defora sans se deirenjà de soun trabalh.
De nostra fenèstra vezion tout le chami que s’en vai vas le quartier dei Ronc, e de l’autre latz tout le coudèrt de darrié Jouve que lous La Vaissas traversàvoun per anà e veni dei Pèi per le chami vèi.
"Té ! faguè ma maire à moun paire, quau espelhis eilai ei caire de l’enclaus ? On creirio de nòvies !... Belèu una visita per nousautres ? Qu’un couble ! Zela es bèla, bien carrada, zei pus petiot e mingouvit. Mé !... Acò serio pas la Marie de Las Tornas ? la filha de ma sorre Mélanie ? Vai, acò’s zela, nous ve presentà soun pretendut, nous aduésoun las fermalhas.
Desempaita viste la tauva que lhi baile un cop de fata de panà ; en mangent toun froumatge, as fat de brisas de pertout. Èi un paquet de fougassets, de quinà e de rom, acò toumba bien.
Acò’s zela, la mèma deimarcha que sa maire. Es bona pasta, urousamen per zei, se dequé, ourio à quau parlà !"
- Ouia ! acò’s tu ! nous adueses toun futur.
- E o, aven decidat de nous maridà, vous venen envità.
- Anen, assetat-vous que deuset èsse las, que belèu set vendiut de pè !
- Nou, aven adiut uno oucasiou per veni jusc’ ei Pèi.
Se preissàvoun pas de s’asseta, sans saupre bien dequé diere.
Alèra la Marie bada soun saquet, sort una boustieta de jadreias, e la baila à ma maire. Le pretendut, de soun latz, vai à sa pocha e sort una tabatièra touta niova. La bada e la presenta à moun paire.
Moun paire creiguè que lhi moustrava ço que venio de s’achatà per sa noça. La prend, l’azeima de toùtous lous latz, e la lhi rond en dizent : es bien jenta, l’avet bien chousido. La sarra, e acò faguè : clac !
Le nòvie, de blanchinas que zèra, prenguè de couvours à sas jautas : la bada tournà e la presenta encara à moun paire.
- Nou, ço-faguè moun paire, iéu prise pas, merci plô.
L’autre sarrava pas sa tabatièra, e tout vergounhous, la presenta un autre cop.
- E nou, vous dieze, ieu prise pas, a acò’i pas anueit que vo vau faire !
Ausè pas vo diere, mè en zei se pensava, mè qu’un testinassa es aquel ome !
Sant-Juliô
Alèra la Marie se decidè : "Mè si tountoun, chau prene una prisa, acò nous pourtarò chança. Acò'i la moda de nousautres de vas Sent-Juliô."
Moun paire, bien estounat, se fourcè, trempè sous dets dinc la tabatièra e reniflè à chasca nasièra coum’ aio vist faire.
Acò seguè sa premèira mai sa darèira prisa.
Coum’ acò, la pacha èra faita, le nòvie èra de l’oustau.
Ж
Aquelo coustumo, ben estranho, me parèis també bi simpatico.
Vezen que san pas tant lonh del calumet de la patz dis indiôs d’Americo.
Deïn d'àutris endrèits del Massis Centrau quand lou novie se presinto al futur sogre, aquel d'atï, per endica que l'accipto li dïs "Vénio drolle, anan bioure un cop al café del vïlaje".
Acò's un biais de lou faire dïntra dïn la familho e de lou moustra al mounde sèns ris faire inquèro d'ouficiau.
Deïn d'àutris endrèits del Massis Centrau quand lou novie se presinto al futur sogre, aquel d'atï, per endica que l'accipto li dïs "Vénio drolle, anan bioure un cop al café del vïlaje".
Acò's un biais de lou faire dïntra dïn la familho e de lou moustra al mounde sèns ris faire inquèro d'ouficiau.
vendredi 9 mars 2018
"lou jour, lou mes, e mèmomen la quito annado"
"E mèmomen la quito annado"
C'est tiré d'un vers de Vermenouze où un moine, se réveillant d'une longue sieste de plus de cent ans a oublié "même l'année".
mèmomen et la quito font pléonasme, mais permettent d'avoir le bon nombre de pieds et d'exprimer l'émoi du moine qui n'a pas les idées très claires.
mèmomen vient de mème que dans un vieux livre le peu regretté Robert Lafont dénonçait comme un francisme, sans doute avec raison.
Le problème est que nous avons deux choix :
- "créer une langue pour demain" comme disent les occitans, c'est à dire re-créer l'oc ultra-méridional tel qu'il aurait dû être selon eux
- ou bien garder notre langue vivante même si elle comporte des francismes.
A propos de même la plupart des parlers gascons disent medish qui est donc le bon mot gascon.
Dès les années 1880 l'écrivain Louis Rouquier de la région de Béziers a tenté de le reprendre en languedocien sous la forme medis.
Moi-même avant de connaitre les oeuvres de Rouquier j'avais fait la même tentative.
Nous n'avons eu de succès ni l'un ni l'autre à cent ans de distance. Personne ne comprend medis.
Donc pas la peine d'aller contre les vaillants qui parlent encore la langue,
c'est en les critiquant que les occitans ont tué la langue en région Occitanie.
Gardession nousto lingo vivo sèns nous chauta de fausso puretat.
Soubre l'imaje manco à l'ouvirnhat lou cantou de Sant-Privat en Courrezo que parlo coumo dïn lou Cantau.
Gardession nousto lingo vivo sèns nous chauta de fausso puretat.
Soubre l'imaje manco à l'ouvirnhat lou cantou de Sant-Privat en Courrezo que parlo coumo dïn lou Cantau.
mercredi 7 mars 2018
La provo que la Prouvènço e l'Auvergno soun lou mème païs
Avèn souvènt l'idèio que l'auvergnat e lou prouvençau soun dos lengo d'o que n'en fan de païs ami mai pensan lou mai souvènt que l'Auvergno es frejo e que la Prouvènço es ensouleiado.
Aquest' an lou tèms es esta lou mème à Sant-Troupès coume à Sant-Flour
samedi 3 mars 2018
Uno crezéncio poupulàrio de fai cent ons : la fisico
Duos istòrios que countabo lou paure Maurìci Dage :
LA FISICO
Lou fiò toumbabo. Ma beleto que pioussabo un parelh de debas, se levè per espenge les tizous cramats endusco à la pouncho, que menaçabou de s’escanti, e sourtiguè per ana quère deis estelous.
Quand fouguè tournado intrado e qu’auguè alandados lei brasos, se tournè metre al trabalh. Prenguè, su la cadièro del cantou, lou debas ound avio picado l’agulho, e cerquè soun dedau : capt de dedau su lou banc, noun mai su la taulo, per terro, dinc las puochos del davantau.
« Aqu’ei la fisico ! » se faguè la mamo.
Après avèire cercad un pauc pertout, lou troubè su l’orle de la fenèstro e se tournè asseta.
Iou, que l’agachave poussa l’agulho, lhi demandère : « Per de qué parlai toujour de fisico quand avès perdut ticouon que tournai pas trouba ? »
Parle de fisico per tau que m’esplique pas cossi aquel dedau s’es troubat su la fenèstro. La fisico, aqu’es acò que vous arribo de countrariant sans que pougassias l’esplica.
« Tè ! te vau counta uno fisico que m’es arribado quand demourabe à Lei Mounirios.

« Lou tiou belet èro al mèstre e iou demourabe soulo à l’oustau. Un ser, avio claussos las cabros coumo de coustumo, estacados davant lou rastelier. Lou lendemô mati, quand intrère dinc l’estaplou per mòuze mas bèstios ; crezes pas que n’en troubère duos estacados al mèmo coular ! Cuop-sé me pensère :
« Quaucun t’o foutudo la fisico ! »
T’eissajère be de lei destaca : lei duos bèstios, cranomen cournudos, estirabou caduno de soun coustat e n’arribabe pas à passa lou fèr del coular dinc l’anèl. Me cauguè ana quère lou vizi e, à toùtei dous, ambe prouto peno, separerion lei duos cabros.
La fenno del vizi me diguè alèro :
« Annezou aqu’es pas naturèl. A ta plaço, davalario à Tiazac per demanda counselh al curat. Ai auzit à deire que la mèmo afaire es arribado à maites moundes ammé de las cabros e atabé ambe de lei vacos. Aqu’es pas naturèl, te dize. Te pòu arriba ticouon se lou laisses esta atau.
D’aquel temp, lou curat èro l’ome lou pus entendud de la paroquio e, per ma fe, del biai que m’avio parlad la vizino, te davalère al bourg.
Me sentio brìgio à l’aise en tusta à la pouorto de la curo. Inquièto, countère al capelô acò que m’èro arribad. Aqueste m’escoutè en tout faire la cilho, me counfessè e me diguè :
« Se pouod qu’augussias desplagud à quauque sant que vous vèi aaro (= agaro) d’un meissant uèlh. Aqu’es un advertissomen. Vous puod arriba ticouon de pus serious : uno malautio, uno pèrto, un dòu… Qué sabe ? Vous counsilhario de lhi faire dire uno messo per eissacha de tourna intra en gràcio… »
Te coumandère la messo e tournère prendre lou cami de l’oustau, pus inquièto que jamai. Te cercabe be prou quanhe pecat avio pougud faire que avio tant desplagud à un sant. E à quònhe sant ?
Sans quita de boulega de las idèios dinc moun paure cap, alounguère las cambados per tau que mas cabros preissabou de jita.
Arribado à l’oustau, me remudère vistomen e, davant de mena lei bèstios pes coumus, pourtère lou garlou al pouorc qu’engraissave.
En durbi la pouorto de la sout, de qué te veguère ? Lou pouorc estendud davant lou nau, rete.
Lou garlou m’en descapè. En tout ploura e quirda (= crida), sounère la vizino e me i tournère counfessa… Las paraulos del curat me venguèrou à la memouorio.
Quond lou tiou belet venguè à l'oustau lou saute d'après, me poulhè bravomen : "Ouriés mièl fat de sourvilha toun pouorc !" me diguè d'un èr rufe.
Lou fiò toumbabo. Ma beleto que pioussabo un parelh de debas, se levè per espenge les tizous cramats endusco à la pouncho, que menaçabou de s’escanti, e sourtiguè per ana quère deis estelous.
Quand fouguè tournado intrado e qu’auguè alandados lei brasos, se tournè metre al trabalh. Prenguè, su la cadièro del cantou, lou debas ound avio picado l’agulho, e cerquè soun dedau : capt de dedau su lou banc, noun mai su la taulo, per terro, dinc las puochos del davantau.
« Aqu’ei la fisico ! » se faguè la mamo.
Après avèire cercad un pauc pertout, lou troubè su l’orle de la fenèstro e se tournè asseta.
Iou, que l’agachave poussa l’agulho, lhi demandère : « Per de qué parlai toujour de fisico quand avès perdut ticouon que tournai pas trouba ? »
Parle de fisico per tau que m’esplique pas cossi aquel dedau s’es troubat su la fenèstro. La fisico, aqu’es acò que vous arribo de countrariant sans que pougassias l’esplica.
« Tè ! te vau counta uno fisico que m’es arribado quand demourabe à Lei Mounirios.

« Lou tiou belet èro al mèstre e iou demourabe soulo à l’oustau. Un ser, avio claussos las cabros coumo de coustumo, estacados davant lou rastelier. Lou lendemô mati, quand intrère dinc l’estaplou per mòuze mas bèstios ; crezes pas que n’en troubère duos estacados al mèmo coular ! Cuop-sé me pensère :
« Quaucun t’o foutudo la fisico ! »
T’eissajère be de lei destaca : lei duos bèstios, cranomen cournudos, estirabou caduno de soun coustat e n’arribabe pas à passa lou fèr del coular dinc l’anèl. Me cauguè ana quère lou vizi e, à toùtei dous, ambe prouto peno, separerion lei duos cabros.
La fenno del vizi me diguè alèro :
« Annezou aqu’es pas naturèl. A ta plaço, davalario à Tiazac per demanda counselh al curat. Ai auzit à deire que la mèmo afaire es arribado à maites moundes ammé de las cabros e atabé ambe de lei vacos. Aqu’es pas naturèl, te dize. Te pòu arriba ticouon se lou laisses esta atau.
D’aquel temp, lou curat èro l’ome lou pus entendud de la paroquio e, per ma fe, del biai que m’avio parlad la vizino, te davalère al bourg.
Me sentio brìgio à l’aise en tusta à la pouorto de la curo. Inquièto, countère al capelô acò que m’èro arribad. Aqueste m’escoutè en tout faire la cilho, me counfessè e me diguè :
« Se pouod qu’augussias desplagud à quauque sant que vous vèi aaro (= agaro) d’un meissant uèlh. Aqu’es un advertissomen. Vous puod arriba ticouon de pus serious : uno malautio, uno pèrto, un dòu… Qué sabe ? Vous counsilhario de lhi faire dire uno messo per eissacha de tourna intra en gràcio… »
Te coumandère la messo e tournère prendre lou cami de l’oustau, pus inquièto que jamai. Te cercabe be prou quanhe pecat avio pougud faire que avio tant desplagud à un sant. E à quònhe sant ?
Sans quita de boulega de las idèios dinc moun paure cap, alounguère las cambados per tau que mas cabros preissabou de jita.
Arribado à l’oustau, me remudère vistomen e, davant de mena lei bèstios pes coumus, pourtère lou garlou al pouorc qu’engraissave.
En durbi la pouorto de la sout, de qué te veguère ? Lou pouorc estendud davant lou nau, rete.
Lou garlou m’en descapè. En tout ploura e quirda (= crida), sounère la vizino e me i tournère counfessa… Las paraulos del curat me venguèrou à la memouorio.
Quond lou tiou belet venguè à l'oustau lou saute d'après, me poulhè bravomen : "Ouriés mièl fat de sourvilha toun pouorc !" me diguè d'un èr rufe.
Faguè sabèire à tout lou vilatge que permetrio pas qu'un tal daumatge fouguèsso tourna fat à de mounde paure coumo nautres, per tau que, guel, crezio pas à la meissancetat dei sants.
Des parents, dei bouns vizis, lou mèstre del tiou belet, nous ajudèrou à croumpa un autre pourcèl. Mè jamai n’avon sagud cossi lei duos cabros èrou estados estacados ensemble, noun mai de qué avio fat peiri lou nostre pouorc.
Aqu’èro acò, la fisico ! »
Des parents, dei bouns vizis, lou mèstre del tiou belet, nous ajudèrou à croumpa un autre pourcèl. Mè jamai n’avon sagud cossi lei duos cabros èrou estados estacados ensemble, noun mai de qué avio fat peiri lou nostre pouorc.
Aqu’èro acò, la fisico ! »
Inscription à :
Articles (Atom)



